Truyền thuyết Medusa và đền thờ nữ thần Athena

Câu chuyện này kể rằng thuở xưa Medusa là một thiếu nữ có nhan sắc diễm lệ. Nàng rất mực tôn kính nữ thần Athena.

Sắc đẹp của Medusa lọt vào mắt thần biển Poseidon. Dù nàng đã từ chối nhưng vị thần vẫn quyết theo đuổi và điều này khiến nàng chạy vào đền thờ của nữ thần Athena với hi vọng được che chở. Nhưng đáng buồn là nữ thần làm ngơ, để mặc cho Medusa bị Poseidon cưỡng bức (có dị bản lại kể nàng đáp lại Poseidon và hai người đã ân ái trong đền thờ nữ thần Athena).

Vì tức giận trước hành vi làm vấy bẩn đền thờ của mình, nữ thần Athena đã trừng phạt Medusa thay vì Poseidon. Thần biến Medusa thành hình dạng gớm ghiếc với mái tóc rắn, tay làm bằng đồng với móng sắc hơn dao. Kể từ đó Medusa trở thành nữ quỷ khủng khiếp, chuyên đi làm hại người, nhưng tuyệt nhiên không đe dọa đến những người phụ nữ.

Câu chuyện thương tâm về hồng nhan bạc phận Medusa này đã khiến không ít người cảm thông cho nữ quái, đồng thời ác cảm và lên án cả Athena lẫn Poseidon vì những hành vi không đúng mực của các vị thần. Thế nhưng sự thật là cả Athena – nữ thần của trí tuệ và Poseidon – chúa tể biển cả, là 2 trong 12 vị thần quyền lực ngự trị trên đỉnh Olympia đã bị “ghét oan’ bởi câu chuyện phóng tác mà thần thoại La Mã phóng tác.

Medusa trong ghi chép của người Hy Lạp

Đối với thần thoại Hy Lạp, hai nguồn văn bản cổ xưa nhất thường được sử dụng làm nguồn kể chuyện là Theogony của Hesiod (khoảng 750 – 650 TCN) và hai bộ sử thi Iliad và Odyssey của nhà thơ Homer. Trong đó, gốc gác của Medusa được đề cập lần đầu ở Theogony với mô tả rất kỹ từ dòng 270 đến dòng 280 như sau:

Nhưng đến Phorkys kế bên nàng Keto má hồng sinh ra Graiai, xám từ lúc chào đời, những kẻ là các vị thần bất tử cũng giống như con người bước đi trên mặt đất gọi là Graiai; tên gọi, Pemphredo ăn mặc đẹp đẽ, và Enyo khảm ngoài nghệ tây, và các Gorgon, những kẻ vượt xa cả danh tiếng của Okeanos, ở nơi bóng đêm xa xôi nhất, nơi mà Hesperides, Stheno, Euryale và Medusa rõ ràng chịu đựng một cách buồn bã. Kẻ cuối cùng có thể chết đi, nhưng chúng, hai kẻ khác lại bất tử và bất lão, và cùng với kẻ kia [Medusa] vị thần có mái tóc màu xanh lam nằm trên đám cỏ mềm, và giữa những bông hoa mùa xuân.

Theo đó, Medusa bẩm sinh đã là một gorgon, nhưng khác với hai người chị bất tử của mình thì Medusa không bất tử nên có thể giết được. Văn bản đầu tiên nhắc tới Medusa và các chị em họ Gordon, đều là quái vật tóc rắn, là cuốn Thần phả (Theogony) của Hesiod. Theo tác giả cổ đại này, ba chị em Medusa là con của hai vị thần Phorcys và Ceto. Trong khi hai cô chị Sthenno và Euryale là bất tử, Medusa là người duy nhất có thể giết chết và cũng nổi tiếng nhất trong ba chị em.

Medusa bẩm sinh đã là Gorgon, thế nhưng lại không bất tử như hai người chị của mình.

Thực tế, trong các truyền thuyết Hy Lạp trước đây, Medusa sinh ra đã là một con quái vật xấu xí với cái đầu nhung nhúc rắn độc. Tuy nhiên quan điểm này dần thay đổi mạnh mẽ theo thời gian.

Câu chuyện về Medusa của Hesiod được lưu truyền khắp Hy Lạp. Vài trăm năm sau đó – khoảng năm thứ 8 sau Công nguyên, một nhà thơ người La Mã tên là Ovid ghi nhận và phóng tác thành câu chuyện Medusa gần như khác hoàn toàn với bản gốc. Những chi tiết sâu hơn về Perseus và Medusa có thể được tìm thấy trong cuốn Metamorphoses của nhà thơ Ovid, trong đó có cả truyền thuyết về Perseus và chiến công giết chết Medusa. Trong tác phẩm này, Ovid đã đem tới một câu chuyện hoàn toàn khác về sinh vật đáng sợ này.

Trong tác phẩm này, Ovid mô tả Medusa ban đầu là một nữ tu nhan sắc yêu kiều. Theo Ovid, Medusa được sinh ra là con người, có thể sống, có thể chết chứ không bất tử như hai chị em của mình. Mê đắm vẻ đẹp của Medusa, thần biển Poseidon đã cưỡng bức nàng ngay tại đền thờ nữ thần Athena. Vì tức giận, Athena hóa phép biến mái tóc bồng bềnh của Medusa thành những con rắn ngoe nguẩy đáng sợ, để bất cứ ai trực tiếp nhìn vào mắt Medusa sẽ ngay lập tức hóa đá.

Nếu so với câu chuyện mà Hesiod kể, bản chuyện của nhà thơ La Mã Ovid rõ ràng gay cấn và hấp dẫn hơn với lòng thương cảm dành cho nữ quái gorgon. Thế nên, bản chuyện này được nhiều người ưa thích và được lưu truyền rộng rãi trên nhiều kênh thông tin gây ra một hiểu lầm nghiêm trọng rằng đây chính là câu chuyện của Medusa. Tuy nhiên, trên thực tế, đây chỉ là một bản phóng tác mà thôi.

Medusa trong văn hóa nghệ thuật

Dù được nhắc tới như một quái vật dữ tợn, đầu Medusa vẫn được sử dụng làm bùa hộ mạng để xua quỷ dữ. Do đó, hình ảnh đầu Medusa thường xuất hiện trong nhiều đồ tạo tác của Hy Lạp và đế chế La Mã sau này như khiên chắn, áo giáp ngực, đồ khảm và các bức tượng. Nhiều đồng xu thời kỳ này ngoài hình ảnh Perseus giơ cao đầu Medusa trong tay còn có cả hình ảnh đầu ác thần tóc rắn ở mặt phải.

Những câu chuyện về thần thoại Hy Lạp và La Mã cổ đại, trong những năm qua, đã được tái khám phá, bổ sung và diễn giải lại trong các bối cảnh hiện đại hơn. Câu chuyện về Medusa tiếp tục khơi gợi những quan điểm mới về tính biểu tượng của nó – bao gồm cả qua lăng kính nữ quyền và phân tâm học.

  Huy Hiệu Dohalice, Cộng hòa Séc         

Cờ Sicily

Hình tượng đầu Medusa cũng đã trở nên phổ biến trong mĩ thuật châu Âu, từ phim ảnh, hội hoạ, điêu khắc cho đến kiến trúc.

Tác phẩm “Medusa” – Michelangelo Merisi da Caravaggio

Họa sĩ nổi tiếng người Ý Caravaggio đã thực hiện hai phiên bản của bức tranh Medusacủa mình – một vào năm 1596 và một vào năm 1597. Trong tác phẩm này, ông đã sử dụng khung hình của một chiếc gương và vẽ khuôn mặt của chính mình vào vị trí của Medusa. Mặc dù đầu đã bị chặt, nhưng gương mặt vẫn còn đầy thần sắc, ghi lại những khoảnh khắc kinh hoàng cuối cùng của Medusa.

Đầu của Medusa được gắn trên cổng cung điện hoàng gia tại Turin, Ý.

Nữ diễn viên Uma Thurman đã hóa thân thành nữ quỷ Medusa trong phim Percy Jackson & the Olympians: The Lightning Thief. Uma Thurman là một trong những phụ nữ đẹp nhất thế giới. Tuy nhiên cô cũng tạo ra những cảm giác đáng sợ và kinh hoàng cho vai diễn ác quỷ Medusa.

Versace – thương hiệu thời trang xa xỉ hàng đầu thế giới, người sáng lập nhà mốt, Gianni Versace, với niềm đam mê to lớn dành cho thần thoại nói riêng và nghệ thuật cổ điển của Hy Lạp nói chung, đã lấy cảm hứng từ câu chuyện trên cùng hình ảnh gợi ý trên cờ Sicily (một vùng tự trị của Italy, nằm trong Địa Trung Hải), làm mới nó theo xu hướng đương đại để tạo ra logo thương hiệu độc đáo này vào năm 1978.

Trong suy nghĩ của nhà thiết kế quá cố, đôi mắt của nữ quỷ Medusa là biểu tượng cho sự hấp dẫn đến chết người. Gương mặt lạnh lùng, tàn ác thể hiện sức mạnh của sự thống trị tuyệt đối, sức hấp dẫn khó cưỡng và vẻ quyến rũ điên đảo lòng người. Đó cũng là ba đặc tính cơ bản khi nhắc đến nữ quỷ tóc rắn. Hóa thân của Medusa trên biểu tượng của Versace nhằm thể hiện tầm nhìn như thế. Versace là tập hợp những hình ảnh mạnh mẽ nhất, quyến rũ nhất và cũng gợi cảm tới mức có thể “hóa đá” người xem.

(Cường Audio/ Tổng hợp từ Internet)